قران کريم مهمترين پشتوانه فکري و معنوي مکتب اسلام و آخرين ره آورد مکتوب الهي  در دست بشر است و به لحاظ جهان شمولي و اهتمام به عناصر زماني و مکاني نسخه بزرگي براي رفع مصائب و معضلات انسانها در قرون گذشته تا کنون بوده است. از اين کتاب الهي تفاسير متعدد در سالهاي متمادي  به دست آمده ودر تحليل و تطبيق  از رهگذر علوم سياسي نيز دور نمانده و به اساسي ترين مسائل جامعه پرداخته است. بيش از پانصد آيه قران از شش هزار و دويست و چند آيه ، داراي مضامين سياسي است. اما در اين کتاب به محمد (ص) به عنوان پيام آور دين اسلام ابلاغ براي تشکيل حکومت اسلامي نشده است. گرچه به فرمان الهي به داوود و سليمان براي تشکيل حکومت تصريح شده است.پيامبر به عنوان راهبر و هدايتگر بشر به سوي توحيد ، حق طلبي ، نيک خواهي و نيک انديشي و مسالمت جويي در بين مردم و نهي کننده بشريت به شرک و تعدي و تجاوز بوده است .آنچه از اين منظر قابل تامل بوده اين نکته است که آيا حکوت و حکمراني ابلغ الهي و نص صريخ کتاب خداوند در بين مردم بوده يا ضرورت جامعه انساني و اجتماعي  ؟

   ترديدي نيست که حکومت زاييده قدرت است و با ابزار حکومت مي تواتن قدرت را نهادينه و جامعه را نظم و امور اجتماعي را سامان داد و به اعمال و تداوم آن پرداخت . حکومت محدود به جغرافيا و سرزميني معين و با مردم و نظام تشکيلاتي مشخص است. ، حال آنکه رسالت پيامبران الهي مرز ، مردم ، سرزمين و جغرافياي خاصي را نمي شناخت .پيامبر بر اساس جهان بيني الهي تئوري و مفاهيم نظري را در کنار ابعاد کارکردي دين و مبتني بر درک و شعور جامعه و همراه با زبان و ادبيات آن روز تبیین می کرد . او در اذهان بشر آن روز نه به عنوان هادی و والی بلکه به عنوان رهبر تجلی یافته است . پیامبر سلطان قلوب ملت ها بوده تا پادشاه ملک و مملکت و این سلطانی ریشه در اراده ، عشق ، تدبیر و صلح جویی و کمال یابی مردم داشته است.

     علی ابن ابی طالب به وزارت و مشاورت بر مردم تمایل داشت تا  حکومت بر مردم . او هرگز خود را امیر المومنین نخواند بلکه این عنوان از سوی ارادتمندان و شیعیان به او داده شد. ولی در شام معاویه خود را امیر المومنین خواند . امام علی بر این باور است که مردم یک جامعه بر اساس تدبیر و خردمندی نسبت یه سرنوشت خود تصمیم بگیرند و این تدبیر با احکام الهی در تعارض نیست. خداوند به همه پیامبران فرمان تشکیل حکومت نداده است و این بدین معنی نیست که فلسفه و ضرورت حکومت با فرمان الهی در تعارض است ، بلکه این ضرورت امری طبیعی و بدیهی می نماید.

     امام علی صرف نظر از مسئله زمامداران نیک و بد به فلسفه وجودی حکومت اعتقاد دارد و با نگاهی جامعه شاسانه علل فلسفه وجودی حکومت را تشریح می کند و وجود حکومت را حتی برای کافران و مشرکان مثبت ارزیابی می کند. به باور علی (ع) در سایه حکومت مومنان به کار خود مشغول و کافران نیز بهره مند می شوند 11 وی ثبات در زندگی همراه با برخورداری از امنیت و رفاه را در پرتو وجود حکومت می داند و جامعه برخوردار از حومت که دارای قواعد و و قانون و نظم است را موجب هماهنگی امور مردم با خکومت می داند که در نتیجه آن مرزها معین ، حقوق شهروندی و اجتماعی مشخص ، وظایف جامعه تقسیم ، ثروت توزیع و قدرت تعمیق و عدالت تامین می گردد.

    در چنین جامعه برخوردار از حکومت ، اصحاب تدبیر معلوم و در مقابل تهدیدات و آسیب ها با تدبیر و انتظام برخورد می شود . از همین روی امام علی وجود حکومت را ضامن امنیت ملی ، استقرار دستگاه قضایی و رفاه اجتماعی می داند و می فرماید:

 ((.... و تامن به السبل و یوخذ به للضعیف من القوی حتی یستراح من فاجر )) 12

جاده ها امن و امان و حق ضعیفان از نیرومندان گرفته می شود . نیکوکاران در رفاه و از دست بدکاران در امان می باشند.

 با استناد به  این نکته از نهج البلاغه مولفه های حکومت از منظر امام علی (ع) را بر می شماریم .