وبلاگ جدید با

عنوان یادداشت های فرزاد خلفی

با آدرس

http://fkhalafi.blogfa.com

    هرچند روابط دو کشور ایران و مصر به عنوان کشورهای قدرتمندمنطقه ای حایز اهمیت است، ولی در شرایط کنونی و با توجه به متغیرهای بین المللی، این روابط می تواند تهدیدهایی را نیز به همراه داشته باشد که نیازمند مدیریت دیپلماسی ج.ا.ایران برای مقابله با آنها وتبدیل آنها به فرصت است.

موانع پیش روی تلاشهای ایران برای برقراری روابط با کشورهای عربی از جمله مصر را می توان در موارد زیر جستجو کرد:

1.مسئله  جزایر سه گانه  ایرانی و تداوم ادعاهای امارات درباره آن،

طرح ادعاهای تکراری وواهی چندساله امارات مبنی بر مالکیت جزایر سه گانه ایرانی در نشست های متعدد شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه عرب و حمایت مصر به همراه دیگر کشورهای عربی و گاها" موضع گیری دبیر کل مصری این اتحادیه بر علیه ایران درباره این موضوع  قابل تامل وچالش زا است.

2.نگرانی کشورهای منطقه از خطر بروز درگیری جدید در منطقه به سبب تنش میان  آمریکا و ایران بر سر موضوع هسته ای

    کشورهای منطقه بشدت بیمناک از وقوع جنگی بین آمریکا و ایران هستند و از تبعات آن نگران بوده و سعی می کنند در عین تامین منافع آمریکا در منطقه ظاهر روابط خود با ایران را حفظ کنند ولی هنوز  تا شکل گیری روابط مبتنی بر همگرایی منطقه ای فاصله زیادی وجود دارد.

3. تردید رهبران عرب درباره واقعیت اهداف پشت پرده نفوذ ایران در عراق، لبنان و فلسطین

    کشورهای عربی از نفوذ ایران در کشورهای  عربی  نگران و از گسترش مذهب شیعه و نفوذ آنها در قدرت سیاسی بیم ناکند و از آنجا که نظام سیاسی شیخی و پادشاهی دارند از حرکت های انقلابی در جنبش ها و نهضت های در حال شکل گیری احساس خطر می کنند. آنها اعتماد لازم را نسبت به ایران ندارند و با توجه به نفوذ ایران در عراق ، لبنان و فلسطین با دیده تردید به ایران می نگرند.

نتیجه گیری :

  برقراری روابط سیاسی بین دو کشور ایران و مصر در راستای سیاست همگرایی اسلامی و منطقه ای جمهوری اسلامی ایران قرار دارد و مصر به عنوان کشوری اسلامی و منطقه ای بی شک از اولویت های ساست خارجی ما مبتنی بر قانون اساسی و سیات های کلی نظام است.

  ایران و مصر به عنوان دو قدرت منطقه ای و تاثیرگذار جهان اسلام،می توانند با گسترش همکاری، منافع مشترک متعددی را از قبال این روابط پیگیری نمایند که تحقق این هدف مستلزم شناخت زمینه های متعدد واگرایی و همگرایی در روابط دو کشور و راه کارهای پیش روی برای بهبود شرایط است.

   بهبود روابط در عین آنکه فرصت هایی برای ایران در منطقه و جهان عرب برای تقویت همگرایی و  دوستی پایدار فراهم می کند چالش هایی نیز فراروی خود دارد . به همان اندازه که مصر از اسراییل فاصله بگیرد به همان میزان می تواند به ایران نزدیک شود . به هر حال چشم انداز روابط ایران و مصر به انعطاف در رفتار سیاسی هر دو طرف بستگی دارد .

فرصت های وزمینه های متعددی در مورد از سرگیری روابط ایران و مصر در شرایط کنونی و با توجه به وضعیت ج.ا.ایران در صحنه بین المللی قابل تصوراست که عبارتند از:

1. مبارزه با سیاست انزواسازی ایران توسط آمریکا  

    از آنجا که مصر نزدیک ترین کشورمنطقه در جهان اسلام ومنطقه به آمریکاست بهبود روابط ایران با این کشور معادله را به نفع ایران تغییر خواهد داد و سیاست انزواسازی آمریکا و به تبع آن فشارهای وارده به کشورهای منطقه برای کاهش جایگاه ایران به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد و با توجه به رقابت غعربستان با مصر در مقام شیخوخیت جهان عرب ، نفوذ ایران در منطقه نیز تقویت خواهد شد.

2. تقویت همگرایی منطقه ای

با توجه به وضعیت نامناسب امنیتی منطقه و حضور نیروهای بیگانه درعراق و افغانستان و از سوی دیگر وخامت اوضاع در سرزمین های اشغالی تحولات منطقه به شدت به سمت تشتت و تشنج متمایل شده است. از این رو، یکی از مهم ترین ابزارهای کاهش بحران ها، ایجاد رابطه مستقیم با کشورهای منطقه است که از قدرت اثرگذاری بالایی در منطقه برخوردارند و بی شک نقش مصر در منطقه وبرخورداری از سمت دبیرکلی اتحادیه عرب قابل توجه است.

ایران کشوری است که به هر حال به واسطه پرونده هسته ای آن وحمایتش از حزب ا... و حماس، هرچند با بحران ها و تهدیدهای بین المللی مواجه است اما از سوی دیگر  مصری ها به این نتیجه رسیده اند که اوضاع کنونی منطقه به هیچ وجه به نفع مصالح آنها نیست و اگر قرار است از بحران های منطقه ای خود را دور نگه دارند، باید با یکی از وزنه های تاثیرگذار منطقه یعنی ایران رابطه برقرار کنند؛ یعنی همان کاری که پیش از این عربستان سعودی کرد. نزدیکی مصر به ایران می تواند از فشار و تهدیدهای اسرائیل و متحدانش بر مصر برای کنترل نوار مرزی خود با غزه و تداوم محاصره فلسطینی ها بکاهد و نوعی وزنه تعادل را بین مصر و اسرائیل برقرار سازد.(8) مصر از ایجاد رابطه با ایران منافع بسیاری می برد. مصر اکنون تحت فشار شدید ایالات متحده واسرائیل بر سر روند جریان صلح خاورمیانه قرار دارد. واشنگتن و تل آویوهر دو قاهره را متهم می کنند که بر سر قاچاق اسلحه از صحرای سینا به غزه اهمال کاری و کوتاهی می کند. مصر تلاش دارد با استفاده از روابط خود با ایران، برگ برنده ای در برابر فشارهای آمریکا و اسرائیل داشته باشد.

3. جلوگیری از رشد بنیاد گرایی و  افراطگرایی فرقه ای در منطقه

برقراری روابط میان ایران و مصر می تواند تاثیر مثبتی بر کاهش فعالیت های بنیادگرایانه و تهدیدات نامتقارن از سوی گروههای افراطی و   تنش های مذهبی میان دو کشور و منطقه  داشته باشد. مصر مانند بسیاری ازکشورهای عربی دیگر منطقه از گسترش نفوذ و فعالیت شیعیان در کشورخود احساس نگرانی می کند به ویژه اینکه پس از پیروزی های حزب الله لبنان، گرایش به شیعیان به شدت افزایش یافته است. گسترش روابط ایران و مصر و برقراری روابط مسالمت آمیز بین دو کشور می تواند بیم مصر از رابطه اخوان المسلمین با ایران و تلاش این گروه مذهبی برای سرنگونی حکومت را برطرف سازد و منجر به اعتماد سازی در روابط دوکشور شود.

4. تقویت همکاری های هسته ای بین دو کشور

مصر به دنبال دستیابی به فن آوری هسته ای است. تاکنون مصری هاتلاش های بسیاری کرده اند که به این تکنولوژی دست یابند، اما هر بار با مخالفت شدید اسرائیل و دنیای غرب مواجه شده اند. در زمان (انورسادات)، پافشاری مصر به دستیابی انرژی هسته ای، این کشور را تا مرزیک جنگ تازه با اسرائیل پیش برد. مصری ها بخوبی می دانند، هم غربی ها و هم روس ها برای رسیدن آنها به این تکنولوژی مخالفت می کنند. از این رو به نفع خود می دانند که با یک قدرت هسته ای که ازنفوذ قابل توجهی به ویژه در منطقه نیز برخوردار است، به همکاری بپردازند. ایران می تواند یکی از این گزینه ها باشد. نزدیکی مصر به ایران می تواند در کاهش فشارهای مخالفان دستیابی این کشور به انرژی هسته ای موثر واقع شود.

 دولت میرحسین موسوی ورابطه با مصر :

 دولت میرحسین موسوی در شرایطی بوجود آمد که کشور درگیر جنگ تحمیلی عراق بود و دولت مصر نیز در ردیف حامیان صدام قرار گرفت ، سادات که بوسیله یکی از افسران اسلامگرای  ارتش به نام خالد اسلامبولی ترور شده بود جای خود را به مبارک داد و این تیرگی همچنان تداوم یافت .

دولت هاشمی رفسنجانی و رابطه با مصر :

       سیاست‌ تنش زدایی هاشمی و بازخوانی در تعریف منافع ملی از یک سو و فاصله گرفتن تدریجی مصریها از رژیم صهیونیستی برای احیای جایگاه خود در جهان عرب که به دلیل نزدیکی سادات به غرب و اسراییل تضعیف شده بود از  سوی دیگر به آرامی مواضع ایران ومصر را به هم نزدیک کرد بر همین اساس در تاریخ هشتم اردیبهشت ماه 1370 دفتر حافظ منافع ایران و مصر در پایتخت‌ها‌ی دو کشور گشایش یافت و مقامات دو کشور در حاشیه اجلاس‌ها‌ی منطقه ای با یکدیگر در خصوص مسائل مورد علاقه دو کشور گفتگو ‌کردند.

در پایان دهه 1980 نظام دو قطبی حاکم بر جهان - طی سالهای پس از پایان جنگ دوم جهانی و اتحاد جماهیر شوروی فرو پاشیدند و زمینه ساز هژمونی جهانی آمریکا شدند. آمریکایی‌ها به گمان اینکه شرایط برای تغییر در جغرافیای خاورمیانه و یکپارچه‌سازی آن مطابق منافع ایالات متحده فراهم گردیده است از طرح خاورمیانه بزرگ سخن به میان آورد. طرح خاورمیانه بزرگ استقلال و تمامیت ارضی کشورهای بزرگ خاورمیانه- شامل مصر، عربستان، سودان، سوریه و... را تهدید می‌کرد و از پیدایی دولت‌ها و کشورهای جدید بر مبنای قومیت‌ها، ملیت‌ها و مذاهب خبر می‌داد از این رو این فقط دولت‌های معارض آمریکا در خاورمیانه نبودند که احساس ناامنی می‌کردند بلکه بیش از آنان دولت‌های دوست کاخ سفید، از جمله مصر، احساس خطرمی‌کردند

    گسترش وسیع روابط ایران با عربستان سعودی، قطر، کویت، عمان، الجزایر و... تحت تاثیر این شرایط اتفاق افتاد و به گرمی تدریجی مناسبات مصر و ایران کمک زیادی کرد

   دولت خاتمی و رابطه با مصر:  

   با روی کار آمدن محمد خاتمی در انتخابات خرداد 1376، روابط دوکشور به سمت بهبود حرکت کرد و شخصیت های مختلف فرهنگی،علمی، دینی و سیاسی دو کشور روابط خود را گسترش دادند تا بتواندزمینه ساز روابط سیاسی مجدد دو کشور شود. در همین دوره دولت مصر ازدرخواست ایران برای پیوستن به (گروه 15) حمایت کرد و در جلسه ای که در خرداد ماه 1379 در قاهره منعقد شد، درخواست ایران علیرغم مخالفت کشورهای آمریکای لاتین که خواستار عضویت کلمبیا به جای ایران در گروه بودند تصویب شد.

 ایران و مصر در فاصله سالهای 1377 تا کنون همکاری‌های گسترده‌ای در خصوص مسایل بوسنی و هرزگوین و کاهش آلام مردم در منطقه بالکان و نیز همکاری در طرح موضوع عاری سازی خاورمیانه از سلاح‌های کشتار جمعی، دفاع از حقوق هسته‌ای اعضای شورای حکام انرژی اتمی، دفاع از حقوق مردم فلسطینی در قالب کمیته قدس سازمان کنفرانس اسلامی و سایر موضوعات بشر دوستانه داشته‌اند.

وضعیت خاص حاکم به عراق سبب شد تا مقامات ایران و مصر برای اولین بار پس از سال 1339 که مصر روابط خود را با ایران قطع کرده بود در حاشیه اجلاس IT در ژنو در سال 1382 با یکدیگر مذاکره کنند و روی بازگشایی سفارت خانه‌های دو کشور توافق نمایند..

اما تحول عملی در روابط ایران و مصر در حاشیه اجلاس وزرای خارجه کشورهای سازمان کنفرانس اسلامی در شهر کوالالامپور به وقوع پیوست و آن زمانی بود که دو وزیر خارجه وقت ایران و مصر با یکدیگردیدار کردند. (عمرو موسی) و (کمال خرازی) در این دیدار به توافق رسیدند که هر چه زودتر روابط کامل سیاسی میان دو کشور را از سرگیرند. اما ناگهان اصرار حسنی مبارک بر تغییر نام خالد اسلامبولی ازخیابانی در تهران و مخالفت داخلی با آن در ایران، به عنوان یک مانع اساسی در راه فرستادن سفرای دو کشور نمود پیدا کرد.(6)

در چنین شرایطی و با مطرح شدن چنین خواسته ای از سوی مصری ها(و در مقابل درخواست ایران برای تغییر نام خیابان محمدرضا پهلوی درشهر مصر)، دو راه پیش روی دولت ج.ا.ایران قرار گرفته بود: یا اینکه به مصری ها بفهماند که نباید مسئله بزرگ و با اهمیتی چون روابط دو کشوررا به مسئله کوچکی چون نام خالد اسلامبولی و عکس وی در یکی ازخیابان های تهران ربط دهند، یا دیپلماسی داخلی خود را به کار بندد و ازطریق موسساتی چون شورای شهر نام این خیابان را تغییر دهد. در آن ایام دولت خاتمی کوشش های خود را در دو سو به کار برد و حتی به موفقیت هایی چون تغییر نام خیابانبه انتفاضه  از طریق شورای شهر تهران نایل شد. اما این موفقیت ها هرگز جامه عمل نپوشید و در گرد و غبار حمله آمریکا به عراق و پایان ریاست جمهوری خاتمی محو شد.

دولت احمدی نژاد و رابطه با مصر

دولت احمدی نژاد همچون دولت های قبلی خواهان گسترش روابط با مصر است و اقداماتی نیز در این زمینه صورت گرفته است.(7) به گونه ای که رئیس جمهور درموضع گیری های خود اعلام کرد که در صورت همکاری طرف مصری حاضر است کمتر از  24 ساعت سفارت ایران در مصر را بازگشایی کند و حتی در صورت دعوت رسمی به این کشور سفر نماید. "محمود احمدی نژاد" رییس جمهور کنونی  درسفردوره ای اخیر خود به کشورهای حاشیه خلیج فارس ( امارات و عمان) در سخنانی آمادگی تهران را برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک کامل با مصر اعلام کرد.

وزیرخارجه مصر درواکنش به این اظهارات  احمدی نژاد تاکید کرد: موضع رئیس جمهوری ایران جدید و مثبت است .ابوالغیط همچنین اعلام آمادگی کرد که با منوچهر متکی وزیرامورخارجه ایران در این باره مذاکره کند.

تمایل ایران و مصر برای عادی کردن روابط در حال افزایش یافته است

سفر (حسین ضرار)، معاون وزیر امور خارجه مصر در امور آسیا به تهران در پاسخ به سفر (عباس عراقچی) معاون سابق وزیر خارجه ایران به قاهره که در چارچوب بررسی روابط دوجانبه و رایزنی مستمر به منظور دست یابی به توافق میان دو کشور و بهبود فضای حاکم بر روابطدو کشور انجام شد و نیز سفر (علی اکبر محرابیان) وزیر صنایع ایران وبعد از آن (علی لاریجانی) - نماینده رهبر انقلاب در شورای عالی امنیت ملی - به مصر می تواند به منزله حلقه هایی از زنجیره اقدامات دیپلماتیک برای ایجاد تفاهم و نزدیکی میان دو کشور به حساب آید.

سفر علی لاریجانی به مصر و دیدارش با حسنی مبارک، عالی ترین حضور یک مقام ایرانی در مصر پس از 28 سال است که روابطدیپلماتیک میان تهران و قاهره قطع شده است ؛ هرچند اولین دیداررسمی رؤسای جمهور ایران و مصر - محمد خاتمی و حسنی مبارک -در حاشیه اجلاس داووس سوئیس صورت گرفت.

با نگاهی به آنچه از نظر گذشت ، بررسی تاریخ روابط سیاسی ایران و مصر در طول یکصد سال گذشته نشان می دهد که این روابط بیش از آنکه بر مبنای منافع ملی استوار باشد متاثر از برخی متغیرهای منطقه ای و بین المللی بوده است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979 میلادی( بهمن 1357)ومواضع جدید ایران درباره حقوق ملت فلسطین، روابط ایران ومصر به شدت تیره شد .

تیرگی این روابط تا بدانجا رسید که انور سادات رئیس جمهوری مصر در 25 آوریل سال 1980 در جریان حمله نافرجام کماندوهای آمریکایی به طبس" شرق ایران" برای آزادی گروگان های آمریکایی در جریان تسخیر سفارت آمریکا در تهران، تمام امکانات مصر را برای انجام این حمله در اختیار آمریکا قرار داد.

روابط ایران و مصر به دلیل شرایط سیاسی  آن زمان موجب شد که هر دو کشور یکدیگر را به دخالت در امور همدیگر متهم کنند که نیز تعطیلی دفاتر حفاظت منافع ایران و مصر در تهران برای مدتی بود..

ساختار جمعیتی دو کشور وجایگاه ژئوپولتیکی ایران ومصر وقدرت تاثیر گذاری دو کشور در حوادث منطقه ای وبین المللی و نقش فزاینده هریک از این کشورها در جنبش عدم تعهد و سازمان کنفرانس اسلامی جایگاه ویژه ای بخشیده که لزوم روابط حسنه را برجسته می نماید..

نقش دو کشور در حل مسائل مختلف جهان اسلام ومنطقه با آن سابقه فرهنگی و تمدنی بالا ، هیچگاه قابل انکار نبود وقطع روابط به عنوان یک حلقه مفقوده در روابط جهان اسلام وجهان عرب تلقی می شد.

سیاست خارجی مصر متاثر از متغیرهای بین المللی ومنطقه ای است و این کشورهیچگاه بدون تاثیر پذیری از قدرت های منطقه ای وخارجی هرگز نمی تواند سیاست خارجی خود را بر اساس منافع ملی ومصلحت جهان اسلام تنظیم کند و حتی این شائبه بوجود می آید که مصر بدلیل دریافت کمک های مالی زیاد از آمریکا و ترس از تقویت جایگاه گروه اخوان المسلمین نمی تواند با ایران رابطه برقرار کند.

مصرهمواره پیش شرط برقراری رابطه با ایران را حل اختلافات موجود میان ایران و آمریکا می داند واین موضوع مهمترین مانع بر سر راه برقراری رابطه میان این دو کشور اسلامی تلقی می شود.

    سفر سادات به بیت‌المقدس و سپس انعقاد پیمان کمپ دیوید مقارن با وقوع انقلاب اسلامی ایران بود. از این رو با پیروزی انقلاب، روابط تهران با قاهره در اعتراض به انعقاد این معاهده قطع شد0

   انقلاب اسلامی، انقلابی ضدصهیونیستی و ضدامریکایی بود و طبعاً نمی‌توانست رابطه مثبتی با حکومت سادات که سرسپرده صهیونیستها شده بود داشته باشد. جمهوری اسلامی ایران ? ماه پس از پیروزی انقلاب و ?سال پس از بازگشایی مجدد مناسبات تهران و قاهره‌، روابط خود را با مصر به دستور امام خمینی (ره‌) قطع کرد . متن کوتاه فرمان امام به وزیر وقت خارجه بدین شرح بود.

جناب آقای دکتر ابراهیم یزدی وزیر امور خارجه‌

با درنظر گرفتن پیمان خائنانه مصر واسرائیل و اطاعت بی چون و چرای دولت مصر از آمریکا و صهیونیسم‌، دولت موقت جمهوری اسلامی ایران قطع روابط دیپلماتیک خود رابا دولت مصر بنماید

 فرمان امام خمینی به فاصله یک ماه از امضای پیمان کمپ دیوید میان انورسادات، ـ رئیس جمهور وقت مصرـ و مناخم بگین ـ نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی ـ صادر شد0

در پی صدور این فرمان، روابط سیاسی جمهوری اسلامی ایران و مصر در اعتراض به سازش قاهره با صهیونیستها قطع شد و هنوز این رابطه به طور رسمی بازگشایی نشده است‌.

   با مرگ ناصر، معاون وی انورسادات‌، قدرت را در دست گرفت‌. این تحولات سبب شد تا شاه ایران مناسبات از دست رفته خود در دوران ناصر را با نزدیک شدن به سادات جبران کند. انگیزه‌های چندی نیز در این تصمیم به شاه کمک می‌کرد. زیرا در  آخرین روزهای حیات ناصر کسی بر کرسی زمامداری مصر تکیه زده بود که مانند شاه ایران مشتاق برقراری رابطه با اسرائیل بود، هرچند که درآن دوره به اقتضای شرایط سیاسی جرأت علنی ساختن این اشتیاق را نداشت. در پی مرگ عبدالناصر، به دستور شاه‌، هویدا ـ نخست وزیر وقت ایران ـ در مراسم تشییع جنازه ناصر در قاهره شرکت کرد و زمینه توسعه روابط آتی را فراهم آورد. سادات نیز در پاییز ????ش. به تهران آمد و شرایط سیاسی برای ازسرگیری همکاری‌ها و مناسبات دو کشور مهیا شد. اقدام سادات در اخراج مستشاران روسی از مصرـ ???? ش. ـ و رویکرد وی به امریکا نیز سبب تحکیم هرچه بیشتر روابط دو دولت شد

   سادات پس از ناکامی در جنگ رمضان چههار سال بعد  یعنی در پاییز ???? ش. در ناباوری ملتهای مسلمان به اسرائیل سفر کرد، شاه ایران بعد از کارتر دومین رئیس کشوری بود که این سفر را مورد حمایت قرار داد. شاه از مشوقان سادات در این سفر و در تلاشهای قاهره برای صلح با صهیونیستها بود. هنگامی که سادات در ?? خرداد ???? به تهران آمد، شاه تلاش کرد تا وی را به برقراری رابطه سیاسی با رژیم صهیونیستی متقاعد سازد. مقامات قاهره بعدها به حمایت‌های شاه از سادات در ایجاد روابط با صهیونیستها اذعان کردند. به همین دلیل سفر سادات به بیت‌المقدس که یکسال بعد صورت گرفت و همچنین پیمان کمپ دیوید که متعاقب آن در امریکا منعقد شد، از ابتدای شکل‌گیری تا مراحل نهایی آن، مورد حمایت شاه قرار داشت‌.

مقدمه :

      با نگاهی به هشت دهه روابط  ایران و مصر،” صهیونیسم‌”  متغیر مهمی در تحکیم و یا گسست  این روابط بوده است.   دریک مقطع تاریخی حکومت جمال عبدالناصر به دلیل نزدیکی محمدرضا پهلوی  با اسرائیل رابطه با  حکومت پهلوی را بهم زد  و در مقطعی دیگر  به دلیل امضای  پیمان کمپ‌دیوید و ارتباط مصری‌ها با صهیونیستها موجب  فاصله گیری  جمهوری اسلامی ایران  از حکومت مصر  و در نهایت قطع روابط سیاسی شد. تنها پیش از تأسیس اسرائیل بود که رویکرد سیاسی دو کشور ایران ومصر بایکدیگر همسویی داشت وپادشاهی بودن هر دو سبب تحکیم پیوند آنها شده بود .

    در این تحقیق علاوه بر نگاهی به روابط ایران و مصر در  دوره پهلوی اول و دوم فرصت ها و چالش های روابط این دو کشور ، در طول سه دهه  حیات نظام جمهوری اسلامی ایران بررسی می شود وعلل و عوامل عدم بهبود روابط دو کشور بر شمرده می شود.  .

 روابط مصر و پهلوی اول

    کشور مصر در زمستان سال ???? ش. استقلال خود را از انگلستان به دست آورد. با اعلام خاتمه رژیم تحت الحمایگی انگلیس بر مصر درسوم بهمن این سال و اعلام استقلال مصر، دولت ایران بلافاصله این کشور را به رسمیت شناخت و سرکنسولگری خود را در قاهره به سفارت ارتقاء داد. در آن زمان به تازگی رضاخان در ایران کودتا کرده بود؛ احمدشاه آخرین سالهای حکومت خود را پشت سر می‌گذاشت و کابینه‌های کوتاه مدت تحت سلطه رضاخان بر کشور حکمرانی می‌کردند0روابط ایران ومصر تاپیش از آن در حد سفارت نبود.

مناسبات رضاخان با حکومت ملک فؤاد در مصر صمیمی بود. در مجموع‌، روابط تهران وقاهره از ???? ش . که سفارت ایران در مصر دایر شد، تا ???? ش. که حکومت سلطنتی در این کشور منقرض گردید، دو ویژگی اصلی داشت‌: اول، همکاری ‌مثبت دولتی و مناسبات صمیمی در سطح دو حکومت و دوم، مبارزه مشترک دو حکومت با اسلام‌خواهی مردم‌. هم حکومت پادشاهی هر دو کشور و سلطه انگلیس بر هر دو نظام‌ و هم مبارزه مشترک آنها با اسلام‌گرایی در کشورشان موجبات گرمی مناسبات را فراهم آورده بود0

     رضاخان در ایران‌، آتاتورک در ترکیه‌، امان الله خان در افغانستان و خاندان ملک فؤاد و ملک فاروق در مصر مشغول اسلام‌زدایی بودند. همه بر طبل جدایی دین از سیاست می‌کوبیدند و اسلام درباری، سازشکاری و بی تحرکی را ترویج می‌کردند. تبلیغ بی حجابی‌، رواج بی دینی‌، سرکوب روحانیون و اسلام‌شناسان‌، رواج مفاسد اخلاقی‌، بها دادن به چهره‌های فرنگ رفته و تلاش برای کمرنگ ساختن مظاهر اسلامی‌، ویژگی این کشورها طی سه دهه اول قرن جاری شمسی بود

یکی ازدلایلی که به طور موقت به تحکیم روابط تهران وقاهره انجامید، نیز ازدواج محمدرضا پهلوی ـ ولیعهد وقت ایران ـ با فوزیه ـ دختر ملک فؤاد و خواهر ملک فاروق پادشاه مصر ـ در اسفند ???? بود‌. این ازدواج که دو سال ونیم قبل ازسقوط رضاخان و تبعید اوبه آفریقای جنوبی صورت گرفت‌، تنها ?? سال دوام آورد و در ???? ش. به متارکه انجامید و روابط دو دولت مصر و ایران را به سردی کشاند

    در سالهای جنگ دوم جهانی هر دو ملت مصر وایران از اشغال‌گران انگلیسی در رنج بودند. دولت‌های هر دو کشور نیز علیرغم سلطه انگلیس، نیم نگاهی هم به آلمان هیتلری داشتند. حضور نیروهای انگلیسی در مصر و در کانال سوئز در گرایش به هیتلر بی‌تأثیر نبود. در ایران، این گرایش بابرکناری رضاخان توسط متفقین و جایگزینی محمدرضا‌، خنثی شد

 روابط مصر و پهلوی دوم:

   در پی سقوط ملک فاروق در تابستان ???? ش. و به قدرت رسیدن نظامیان چپگرا از جمله ژنرال محمد نجیب و جمال عبدالناصر، روابط تهران وقاهره تیره شد. حکومت ایران دولت هم‌پیمان خود را در مصر از دست داده و دولت دیگری در ضدیت با نظام سلطنتی و انگیزه‌های سوسیالیستی و چپگرایانه به قدرت رسید. حکومت جدید مصر با مخالفین شاه از جمله مصدق، روابطی برقرار کرد . حکومت مصر پس از سقوط ملک فاروق، از مبارزات ملی شدن صنعت نفت ایران حمایت می‌کرد. بر همین اساس، سفردکتر محمدمصدق ـ نخست وزیر وقت ایران ـ به قاهره با استقبال جمال عبدالناصر و دیگر مقامات مصری روبه رو شد، اما کودتای ?? مرداد ???? و بازگشت شاه بهبود مناسبات دو کشور را از بین برد

     بدبینی جمال عبدالناصر نسبت به شاه‌، جای گرفتن دو رژیم در دو بلوک‌ سیاسی متفاوت ـ شرق وغرب ـ اختلاف ناصر بارژیم صهیونیستی، هم‌پیمانی شاه با صهیونیست‌ها و عوامل دیگر، به دوری تدریجی تهران و قاهره انجامید. اتحاد جماهیر شوروی و سایر دولت‌های کمونیستی‌، به تدریج با مصر متحد شدند. در مقابل امریکا، انگلیس، اسراییل و سایر رژیمهای غربگرا، نیز با شاه متحد شدند. تحت تأثیر این تحولات، دهه ?? شمسی‌، دهه روابط تیره ایران ومصر بود. در این دهه پیمان انگلیسی و ضدکمونیستی بغداد، که به سنتو تبدیل شد (????ش.)؛ جنگ فرانسه، انگلیس و اسرائیل علیه مصر در مسأله ملی شدن کانال سوئز (????ش.)؛ اعلام دکترین ضدکمونیستی آیزنهاور (????) دخالت نظامی آمریکا در لبنان (????)؛ تشکیل جمهوری متحده عربی در مصر وسوریه (????ش.) ؛ برقراری روابط بین ایران و رژیم صهیونیستی (????ش.) و افزایش ناگهانی صادرات نفت ایران به اسرائیل (????ش.) را شاهد هستیم‌

از تیرگی تا  قطع رابطه سیاسی مصر با ایران‌

   درتابستان ????ش. جمال عبدالناصر در پی نطق شدیداللحنی علیه حکومت شاه‌، دستور قطع رابطه سیاسی با تهران رابه دلیل هم‌پیمانی شاه با اشغالگران صهیونیست صادر کرد.

جمال عبدالناصر در نطق خود شاه را همدست صهیونیستها نامید واین همدستی را مغایر با آرمان کشورهای عربی و اسلامی تلقی کرد. متعاقب این اقدام ناصر، شیخ شلتوت رئیس دانشگاه الازهر نیز طی تلگرامی به شاه ـ ?مرداد ???? ـ اقدام وی را در شناسایی سیاسی رژیم صهیونیستی و ایجاد رابطه سیاسی با این رژیم، را خیانت به مسلمین نامید و از وی انتقاد کرد. شاه نیز ? روز بعد در پاسخ به تلگرام رئیس الازهر اعلام کرد شناسایی اسرائیل توسط ایران‌، ?? سال قبل صورت گرفته و اکنون اتفاق تازه‌ای نیفتاده است‌

   روابط مصر باتهران ?? سال قطع بود. تااینکه  شهریور ????، یک ماه پیش از مرگ ناصر و هنگامی که سادات در دوره بیماری منجر به فوت ناصر زمام امور را به دست گرفته بود، رابطه دو کشور مجدداً برقرار شد.

با وجود این قطع رابطه، شاه نه تنها قدمی از دوستی با اسرائیل فاصله نگرفت، بلکه هر روز پیوندهای پنهان و آشکارش با صهیونیستها مستحکم‌تر می‌شد و حتی تلاش می‌کرد تا نقش ژاندارم منطقه را برای واداشتن دولتهای عرب به همزیستی مسالمت‌آمیز با اسرائیل ایفا کند

    در ?? مرداد ????، اتحادیه عرب بااعمال نفوذ جمال عبدالناصر- به نشانه دشمنی با هم پیمان شاه ایران واسراییل - ، نام خلیج فارس را به نام جعلی «خلیج عربی‌» تغییر داد وکنفرانس حقوقدانان عرب نیز در ???? ش. تحت نفوذ ناصر، برای نخستین بار از خوزستان ایران با نام جعلی «عربستان‌» یاد کردند. این اقدامات که با پوشش «پان عربیسم‌» تبلیغ می‌شد، از سویی شکاف بیشتر بین شاه و سایر رژیم‌های عرب را در پی داشت و از سوی دیگر به حمایت بیش از پیش امریکا و رژیم صهیونیستی از شاه انجامید

    شکست جمال عبدالناصر و دیگر دولتهای هم پیمان از رژیم صهیونیستی در جنگ ?روزه (????ش.) آسیب بزرگی به تفکر ناصریسم در منطقه وارد آورد. ناصر پس از این جنگ، در انزوا قرار گرفت. از سوی دیگر شاه نیز برای آن که در معرض نفرت ملتهای مسلمان قرار نگیرد، در عین حفظ    مناسبات پنهان خود با صهیونیستها، گاه و بیگاه علیه آنان موضعگیری می‌کرد. از جمله این که همواره خواستار عقب‌نشینی نیروهای صهیونیستی به مرزهای اشغال شده در جنگ ?روزه می‌شد و یا اقدام صهیونیستها در به آتش کشیدن مسجدالاقصی ـ ????ش. ـ را محکوم کرد و حتی در شکل‌گیری سازمان کنفرانس اسلامی که نتیجه همان آتش‌سوزی بود، نقش مدیریتی داشت‌